Elias van Wijk is gestart als CEO van Sentech. Met zijn internationale ervaring en sterke focus op groei zijn we klaar voor een nieuw hoofdstuk in onze ontwikkeling.

Elias brengt een bewezen trackrecord mee in het realiseren van groei en het leiden van technologische organisaties in binnen- en buitenland. Zijn achtergrond in succesvolle merger & acquisitiontrajecten sluit goed aan bij onze ambities.

Elias van Wijk kijkt uit naar zijn nieuwe rol en ziet volop kansen om Sentech verder te versterken: “Samen met het team wil ik de koers uitzetten naar een leidende positie in geïntegreerde sensoroplossingen in Noordwest-Europa. Daarbij staan klantwaarde, technologische vooruitgang en duurzame relaties centraal. Ik ben ervan overtuigd dat we met deze focus langdurige impact kunnen maken.”

Onderdeel van de Techwell Group

Met deze verandering zetten we ook stappen op groepsniveau. Sentech is onderdeel van de Techwell Group, waarin ook Zilvertron actief is. Binnen deze groep richten we ons op geïntegreerde sensor-, motion- en controloplossingen voor OEM’s in sectoren zoals medical & robotics, defence & heavy vehicles, semicon, agrotechnology & aquahorticulture, en intralogistics. Elias van Wijk treedt ook aan als CEO van de Techwell Group.

Het is niet zo gek dat bij meetopdrachten steeds meer gebruik wordt gemaakt van akoestische sensoren. Alles om ons heen produceert trillingen en kan dus akoestisch gemeten worden. Ze zijn multi-inzetbaar en toch nog in de beginfase van hun ontwikkeling.

Bij Sentech volgen we al jaren de ontwikkelingen rond akoestische sensoren op de voet. Hieronder vind je de belangrijkste hoogtepunten uit onze analyse.

Waarom akoestische wave-sensoren?

Akoestische wave-sensoren zijn enorm veelzijdige sensoren waarvan de commerciële potentie nog maar net begint te ontwikkelen. Ze zijn kosteneffectief, robuust, gevoelig en intrinsiek betrouwbaar. Daarnaast kunnen ze passief en draadloos worden toegepast. Draadloze sensoren zijn handig bij het bewaken van parameters op bewegende objecten, zoals de bandenspanning van auto’s of het koppel op assen (voor predictive maintenance).

Sensoren die geen voedingsspanning vereisen, zijn essentieel voor het op afstand monitoren van chemische dampen, vocht en temperatuur. Andere toepassingen zijn onder meer het meten van kracht, versnelling, schokken, hoeksnelheid, viscositeit, verplaatsing en stroming. De sensoren hebben ook een akoestische-elektrische gevoeligheid, waardoor de detectie van pH-niveaus, ionische verontreinigingen en elektrische velden mogelijk is.

Akoestische surface wave-sensoren zijn in het algemeen het meest gevoelig gebleken door hun grote energiedichtheid aan het oppervlak. Voor vloeistofdetectie bleek een speciale klasse van shear-horizontal akoestische surface wave-sensoren, ‘Love Wave-sensoren’ genaamd, het meest gevoelig te zijn. Er is nog veel werk te verzetten in de ontwikkeling van deze sensoren voor toekomstige toepassingen.

9 soorten metingen met akoestische sensoren

Akoestische sensoren kunnen verschillende fysieke grootheden meten door geluidsgolven of trillingen te detecteren. Hier zijn 9 voorbeelden van wat ze kunnen meten:

1. Afstand
   Akoestische sensoren meten de tijd die een geluidsgolf nodig heeft om terug te keren na weerkaatsing van een object. Dit is vergelijkbaar met echolocatie.
2. Kracht
   Ze meten de kracht die op een oppervlak wordt uitgeoefend door te analyseren hoe geluidsgolven zich door het materiaal voortplanten.
3. Verplaatsing
   Trillingen of verplaatsingen van een object kunnen worden gemeten door veranderingen in de geluidsgolven die door het object reizen.
4. Temperatuur
   Akoestische sensoren detecteren temperatuurveranderingen door de snelheid van geluidsgolven in verschillende materialen te meten.
5. Vloeistofniveaus
   Door de tijd te meten die geluid nodig heeft om van de sensor naar het vloeistofoppervlak en weer terug te reizen, kunnen ze het vloeistofniveau in tanks of leidingen bepalen.
6. Schokken en versnelling
   Ze detecteren de snelheid en richting van schokken of versnellingen door te kijken hoe geluidsgolven reageren op beweging.
7. Vochtigheid
   Akoestische sensoren meten veranderingen in luchtvochtigheid door te kijken naar de invloed van waterdamp op het geluidssignaal.
8. Chemische stoffen
   Sommige sensoren kunnen chemicaliën en verontreinigingen detecteren door te analyseren hoe geluidsgolven interactie hebben met moleculen in de lucht of op oppervlakken.
9. Viscositeit
   Akoestische sensoren meten de viscositeit van vloeistoffen door te observeren hoe de geluidsgolven veranderen in reactie op de vloeistof.

Een eeuw van innovatie

De geschiedenis van akoestische wave-technologie strekt zich uit over meer dan 60 jaar, waarbij de grootste toepassing in de telecommunicatie-industrie ligt. Deze industrie gebruikt jaarlijks ongeveer 3 miljard akoestische wave-filters, voornamelijk in mobiele telefoons en basisstations. Deze filters, meestal Surface Acoustic Wave (SAW)-apparaten, zijn cruciaal in de radiofrequentie- en middenfrequentiesecties van zendontvanger elektronica. Recentelijk zien we een groeiende interesse in het gebruik van akoestische wave-sensoren in diverse andere sectoren, zoals de automotive industrie, de medische sector en industriële toepassingen.

Akoestische sensoren zijn geschikt voor predictive maintenance. Ze kunnen bijvoorbeeld afwijkende geluiden van transportbanden detecteren, wat kan wijzen op slijtage. Op deze manier verkleinen ze de kans op onverwachte defecten. 

De werking van akoestische wave-sensoren

Akoestische wave-sensoren gebruiken een mechanische of akoestische wave als detectiemechanisme. Wanneer een akoestische wave zich door of op het oppervlak van een materiaal voortplant, beïnvloeden veranderingen in het voortplantingspad de snelheid en/of amplitude van de wave. Deze veranderingen in snelheid worden gedetecteerd door de frequentie- of fasekarakteristieken van de sensor te meten en te correleren met de gemeten fysieke grootheid.

Van piëzo-elektrisch substraat tot sensor

De productie van deze sensoren begint met het zorgvuldig polijsten en reinigen van een piëzo-elektrisch substraat, zoals kwarts, lithiumtantalaat of lithiumniobaat. Deze materialen worden gekozen vanwege hun specifieke eigenschappen, waaronder kosten, temperatuurafhankelijkheid en voortplantingssnelheid. Het fabricageproces omvat het aanbrengen van een metalen laag, meestal aluminium, en het gebruik van fotolithografische technieken om een interdigitale transducer (IDT) te vormen.

Bulkwave versus oppervlaktewave

Akoestische wave-sensoren onderscheiden zich door hun voortplantingsmodi, zoals bulkwave en oppervlaktewave. De meest gebruikte bulk akoestische wave (BAW)-apparaten zijn de dikte-shear-modus (TSM)-resonator en de shear-horizontale akoestische plaat-modus (SH-APM)-sensor. Oppervlaktewave-apparaten zoals de oppervlakte-akoestische wave-sensor en de shear-horizontale oppervlakte-akoestische wave-sensor (SH-SAW) zijn ook populair. De keuze van het apparaat hangt af van de specifieke toepassing en vereiste gevoeligheid.

Van automotive tot medische sector: de veelzijdigheid van akoestische sensoren

Akoestische wave-sensoren worden toegepast in uiteenlopende sectoren. In de automotive industrie worden ze gebruikt voor koppel- en bandenspanningssensoren. In de medische sector vinden we ze terug als chemische sensoren. Ze zijn ook inzetbaar in industriële en commerciële toepassingen als damp-, vochtigheids-, temperatuur- en massasensoren. Dankzij hun scherpe prijs, robuustheid, hoge gevoeligheid en betrouwbaarheid winnen deze sensoren snel aan populariteit. Bovendien kunnen sommige sensoren passief en draadloos worden uitgelezen, wat extra voordelen biedt in bepaalde toepassingen.

De toekomst van akoestische wave-sensoren

Recente ontwikkelingen in de akoestische wave-technologie omvatten de creatie van sensoren met hogere frequenties en gevoeligheden, gebruikmakend van geavanceerde materialen en microbewerkingstechnieken. Deze innovaties openen deuren naar nieuwe toepassingen en verbeteringen in sensorprestaties. De focus ligt op het verhogen van de gevoeligheid, het verminderen van de kosten en het verbreden van het toepassingsgebied.

Akoestische wave-sensoren staan aan de vooravond van een nieuwe golf van technologische innovaties en toepassingen. Met hun veelzijdigheid, kosteneffectiviteit, robuustheid en hoge gevoeligheid bieden ze veelbelovende mogelijkheden voor uiteenlopende industrieën. Of het nu gaat om het monitoren van bandenspanning in bewegende voertuigen, het detecteren van chemische dampen op afstand, of het meten van kracht en versnelling, akoestische wave-sensoren zullen de manier waarop we onze omgeving proberen te begrijpen enorm vooruithelpen.

Blijf voorop in sensorinnovatie

In een wereld waarin technologie razendsnel ontwikkelt, is het moeilijk om up-to-date te blijven. Wil je op de hoogte blijven van de nieuwste ontwikkelingen in sensortechnologie? Onze nieuwsbrief geeft je een voorsprong.

Via onze maandelijkse nieuwsbrief ontvang je technologieblogs, nieuws, trends en achtergrondverhalen in je mailbox. Schrijf je nu in en ontdek wat sensortechnologie de toekomst brengt!

nu inschrijven

In de wereld van moderne technologie is sensorintegratie een sleutel tot innovatie. Steeds vaker worden sensoren als kale chips geleverd, wat fabrikanten de flexibiliteit biedt om deze componenten op grote schaal te produceren. Maar de uitdaging ligt in de verdere integratie: van eenvoudige behuizingen tot complexe, op maat gemaakte modules voor specifieke toepassingen.

Egbert Stellinga (Product Marketing Manager) en Rob Kuijpers (Product Manager) vertellen over de zes niveaus van sensorintegratie, variërend van kale chip tot volledig geïntegreerde module. Door de groeiende behoefte aan compacte, nauwkeurige oplossingen wordt sensorintegratie steeds belangrijker voor efficiënte en innovatieve technologische ontwikkelingen. 

Lees het volledige artikel op de website van High-Tech Systems…

Dit artikel verscheen in High-Tech Systems en is geschreven door Hans van Eerden

Na een jarenlange en succesvolle samenwerking maken sensorspecialist Sentech en aandrijftechnicus Zilvertron hun zakelijke relatie op 1 mei 2024 officieel. Samen bouwen ze verder aan hun gezamenlijke doel: klanten een totaaloplossing bieden.

Synergie is het sleutelwoord in de strategische samenwerking tussen Sentech en Zilvertron: beide geloven sterk in het 1+1=3 -principe van hun collaboratie. Samen kunnen ze hun klanten breder bedienen in motionoplossingen, en dat is nou nét de vraag die Marco Leeggangers, Sentech’s Chief Business Development Officer, steeds vaker hoort vanuit de markt: ´Maar dan wil je natuurlijk niet met de eerste de beste partij gaan samenwerken. Het moet wel een bedrijf zijn met dezelfde visie.’ Daarom startte de zoektocht naar passende partners een aantal jaren geleden. Smile Invest stapte als financieel sterke partner in en biedt met haar expertise in (internationale) groei een grote meerwaarde in de ambities van Sentech. 

Zelfde normen en waarden

Nu sluit Zilvertron zich aan, een specialistische leverancier van aandrijftechniek met engineeringscapaciteit, die net als Sentech de klant op de eerste plek heeft. Én dat net als Sentech een stapje verder gaat in het bedienen van haar klanten, bijvoorbeeld wanneer bij hen een nieuw product wordt geïntroduceerd. Leeggangers: ‘Wij zitten bij onze klanten aan tafel en denken met hen mee over oplossingen. We zijn geen distributeur die een doosje naar de klant schuift, maar integreren de benodigde technologie zelf met onze eigen engineeringsafdeling voor een naadloze implementatie. Zilvertron heeft dezelfde manier van werken. Daarom is dit zo’n goede match.’ 
Niet alleen de visies raken elkaar: de expertises van Sentech en Zilvertron, respectievelijk sensoren en aandrijftechnologie, zijn beide nodig voor een goede motionoplossing. In hun nieuwe vorm gaan zij hun klanten totaal geïntegreerde motionoplossingen aanbieden.

Geen grote veranderingen

Bij zowel Sentech als Zilvertron heeft de klant altijd op één heeft gestaan. Vanuit die gedachte vallen de optimale details van deze samenwerking als vanzelf op hun plek, legt René Jansen, directeur bij Zilvertron, uit: ‘Geen nieuwe contracten dus, geen nieuwe logo’s, namen of contactpersonen, geen gedoe. Wél nog meer mogelijkheden.’ De bedrijven behouden hun eigen identiteit en vormen vanaf 1 mei een groep door de verwerving van alle Zilvertron-aandelen.

Toekomstplannen

Voorlopig dus geen intense veranderingen in het verschiet voor de newly-techs. Maar wat de lange termijnvisie betreft zijn er weldegelijk grote dromen: samen willen ze blijven groeien naar een totaalaanbieder in technologie. Een reis die, als het aan hen ligt, naar het buitenland gaat.

De vraag is niet of maar wanneer volledig autonoom rijden op de openbare weg eraan komt. De nieuwste Tesla’s kunnen het al en Automated Guided Vehicles (AGV’s) zijn aan de orde van de dag. In de voertuigen van de toekomst komen geavanceerde technologieën samen. Welke sensortechnieken dat zijn en wat hun voor- en nadelen zijn, lees je hier.

Een vliegtuig zonder piloot, of bus zonder bestuurder is binnen afzienbare tijd mogelijk. Alleen wettelijke en psychologische bezwaren staan ons nog in de weg; net zoals de stoomlocomotief in de 19e eeuw voor controverse en uitdagingen zorgde.

“Camera’s en verschillende soorten sensoren in gefuseerde sensorapplicaties zijn de ogen en oren van de toekomstige bestuurders van onze auto’s”, voorspelt business development manager Marco Leeggangers.

De evolutie van autonoom bewegen

Autonoom rijden was een van de hoofdthema’s op de IAA Frankfurt dit jaar. De auto-industrie werkt aan technologieën die volledig autonoom bewegen in de openbare ruimte mogelijk maken.

De autowereld hanteert een schaalniveau van 0 tot 5. Nul staat voor autorijden zoals we al een eeuw gewend zijn, zonder hulpmiddelen. Niveau 5 voor een volledig geautomatiseerde autorit, terwijl jij een boek leest of film kijkt.

Volgens Leeggangers moeten vanaf 2018 alle nieuwe automodellen op niveau 2 geautomatiseerd zijn om een 4- of 5-sterren veiligheidsrating te krijgen. “De auto is dan voorzien van geavanceerde hulpsystemen, Advanced Driver Assitance Systems (ADAS). Zoals Automatic Emergency Breaking, Lane Assistance en Road Edge Detection.”

Tesla heeft de sprong van ADAS naar autonoom gemaakt in zijn nieuwste modellen. De nieuwste versie van Tesla’s Autopilot balanceert al op de grens van niveau 4 en 5.

Bedrijfsmatige toepassingen: AGV’s

Het bedrijfsleven past al langer autonoom bewegende voertuigen (AGV’s) toe voor met name distributietoepassingen. In veel distributiecentra rijden automatische heftrucks rond en vindt orderpicking plaats met robots.

Nederland leidt de innovatie op het gebied van land- en tuinbouwautomatisering met UAV’s (drones) en AGV’s (robots voor het schoonmaken van stallen, voeren van vee, en logistieke handelingen in kassen).

Waarom willen we zelfrijdende voertuigen?

Leeggangers: “In mijn ogen is dit een logisch gevolg van de technologische evolutie. Eigenlijk past autonoom rijden wel bij de digitale revolutie, omdat grote hoeveelheden sensordata verwerkt moeten worden om zelfstandig op de omgeving te reageren. Bovendien maakt de zelfrijdende auto deel uit van het Internet of Things (IoT).”

De voordelen van autonoom bewegende voertuigen zijn legio:

• Positieve impact op de verkeersveiligheid. Geavanceerde computers kunnen menselijke taken efficiënter, beter en veiliger uitvoeren.
• Betere benutting wegcapaciteit. Zelfrijdende voertuigen rijden op kortere afstand van elkaar. Zo benutten ze de wegcapaciteit efficiënter, waardoor files afnemen en zelfs voorkomen kunnen worden.
• Betere mogelijkheden voor autodelen. Het gebruik van de zelfrijdende auto kan gepland worden zodat we hem kunnen delen. De auto voor woon-werkverkeer kan overdag voor iemand anders beschikbaar zijn. Autonoom rijden zal een impuls geven aan de voorspelde deeleconomie.
• Duurzaamheid: AGV’s doen hun taken efficiënter dan mensen en besparen in diverse branches grondstoffen en energie.
• Productiviteit: Een AGV wordt nooit moe, kan zwaardere taken aan en opereert foutloos.
• Kostenbesparing: AGV’s maken de volledige automatisering van distributieprocessen mogelijk. Ook in de land- en tuinbouw helpen rijdende robots kosten te beperken.

Detectie-uitdagingen voor afstandsmeting en positiebepaling

Om een voertuig autonoom te laten rijden heeft het een alomvattend beeld van de omgeving nodig. Voor het dynamisch genereren van een omgevingsbeeld zijn er vier detectie-uitdagingen.

1. 1. Het bepalen van de vrije berijdbare ruimte op het wegdek.
2. 2. Het bepalen van de geografische rijroute via de berijdbare ruimte.
3. 3. Het signaleren van bewegende objecten (andere weggebruikers en     bewegende obstakels).
4. 4. Het signaleren en interpreteren van wegsignalering, zoals verkeersborden, verkeerslichten, wegmarkering en andere visuele aanwijzingen.

Sensortechnologie is tegenwoordig zo ver gevorderd dat er voor alle detectie-uitdagingen oplossingen zijn.

Detectiemiddelen voor autonome voertuigen

Voor autonoom rijden en geavanceerde rijhulpmiddelen worden vooral radar-, lidar- en sonarsensoren toegepast. Gecombineerd met camera’s en GPS tast een voertuig zo zijn omgeving dynamisch af. Slimme software verwerkt de grote hoeveelheid data, waardoor het altijd weet waar het zich bevindt ten opzichte van objecten.

Deze technieken zijn mogelijk doordat processoren steeds krachtiger en kleiner zijn geworden.

Ontwikkeling sensortechnologie

Leeggangers geeft aan dat Sentech een rol speelt bij de ontwikkeling en R&D van sensortechnologie voor AGV’s. “Wij passen bijvoorbeeld al radar, lidar en ultrasoon toe in afstandssensoren en oriëntatiesensoren. Als onafhankelijke sensorintegrator werken we nu aan de integratie van radar en lidar in compacte ‘gefuseerde’ sensortoepassingen.”

Volgens de business development manager leidt sensor fusion tot slimmere en betere klantapplicaties, specifiek op het gebied van autonoom bewegen.

Voor- en nadelen sensortechnieken

De meest veelbelovende sensortechnieken voor zelfrijdende voertuigen zijn lidar en radar. Lidar tast de omgeving af met licht (laser of infrarood), terwijl radar dat met radiogolven doet. “De ontwikkeling van lidar en radar gaat heel hard. Dat komt doordat processorchips steeds kleiner worden en de techniek betaalbaarder is geworden,” aldus Leeggangers.

Lidar heeft grote voordelen bij remote sensing. Een daarvan is de hoge resolutie, die nodig is voor het nauwkeurig kunnen detecteren van stilstaande en bewegende objecten. Daarentegen hebben weersomstandigheden als mist en regen een grotere negatieve invloed op de nauwkeurigheid. “Lidar is geschikt voor het waarnemen van bewegende objecten in de directe nabijheid van een voertuig”, legt Leeggangers uit.

Radar kan verder kijken, maar met het toenemen van de afstand neemt de nauwkeurigheid af. Daarom is volgens hem radar geschikter voor het op afstand waarnemen van bewegende objecten voor het voertuig.

De toekomst van zelfrijdende voertuigen

“Bijzonder is dat de technologische visies van autofabrikanten onderling verschillen. De een heeft een voorkeur voor lidar, de ander voor radar. De autofabrikanten hebben een sensor-based-systeem als uitgangspunt gemeen. Wij zien een toekomst met geavanceerde fusiesensoren in geïntegreerde sensorapplicaties”, zegt Leeggangers.

Hij ziet ook nieuwe spelers op de markt voor autonoom rijden met een andere technologische insteek, zoals Google en Intel. Google heeft een eigen 3D-technologie ontwikkeld, op basis van route-informatie en 3D-kaarten.

Intel, de processorfabrikant, heeft zich met de overname van Mobileye op de markt voor autonoom rijden gestort. Het technologieconcern verwacht in 2021 zijn eerste zelfrijdende auto op de openbare weg. Intel gebruikt de meest geavanceerde visuele technologie (camera’s en software) in voertuigen voor het waarnemen van de omgeving.

Leeggangers verwacht echter dat sensoren altijd belangrijke schakels blijven in de technologie voor autonoom bewegen. “Je zult altijd redundante sensorsystemen nodig blijven hebben, als aanvulling op camera- of GPS-systemen. Hoe geavanceerd ook, alles kan stuk. Redundantie wordt dus steeds belangrijker naarmate het wagenpark evolueert richting volledige autonomie en verkeer zonder bestuurders.”

Meer over de ontwikkeling van lidar en radar

Sentech zet sterk in op de doorontwikkeling van lidar- en radarsensoren, met de nadruk op sensor fusion. Dit zijn de meest geschikte sensoroplossingen voor autonoom bewegen in de openbare ruimte en bedrijfsmatige omgevingen.

Sensor fusion is dé ultieme vorm van integratie en maakt next-generation automotive toepassingen mogelijk.

Lees er meer over en laat je in de goede richting sturen.

De keuze is reuze, bij de zoektocht naar jouw juiste encoder. Heeft jouw toepassing een incrementele of een absolute encoder nodig? En kies je voor inductive, capacitive of optical technologie? Later in de zoektocht moet je ook besluiten welke sensorvorm het moet zijn… Veel facetten waar je wel wat hulp bij kan gebruiken.

Absolute encoders bestaan al jaren. Ondertussen groeien de mogelijkheden van de uitvoeringen van dit sensortype enorm. Sean Ram is Account Manager bij Sentech en kan hier over meepraten: “Vooral de roterende absolute encoders zijn flink vooruitgegaan.”

“Zo is er keuze in zowel de verschillende technieken als de uitvoeringen. Welke encoder bij jouw toepassing past, is afhankelijk van de specifieke applicatie. Natuurlijk kijken we hierbij ook of de investering rendabel is”, voegt Ram toe.

Absolute vs incrementele encoders

Waar absolute encoders een absolute positie geven, meten incrementele encoders de veranderingen van de positie. Zij tellen bij een beweging namelijk het aantal verplaatste stappen van de encoder.

Zo’n incrementeel systeem heeft een vast referentiepunt nodig om tot een absolute positiemeting te komen. “Incrementele encoders zijn minder geschikt voor toepassingen met snelle bewegingen. Als ze een puls missen, weten ze hun positie niet”, legt Sean uit.

“Een absolute encoder zit er wel eens naast. Dat is eenvoudig te corrigeren bij het volgende meetpunt. Daarom is de aansturing voor een motor met een incrementele of absoluut systeem heel anders.”

Wat heeft jouw toepassing nodig?

Kan er in jouw systeem een referentiepunt worden toegevoegd? Dan is een incrementele encoder vaak een passende oplossing. “Als homing in jouw applicatie niet mogelijk is, bijvoorbeeld door veiligheidsredenen, dan kom je vaak uit bij een absoluut systeem”, zegt Ram.

Roterende encoders voor robotica-toepassingen

Absolute en incrementele encoders zijn verkrijgbaar in lineaire en roterende varianten. Het valt Ram op dat de vraag naar roterende absolute encoders is toegenomen: “We zien dat steeds meer klanten hun robot van scratch af aan bouwen.”

“Dat zie je bijvoorbeeld in de medische sector en in de land- en tuinbouw. Overal ontwikkelen bedrijven hun eigen robotoplossingen. In sommige situaties met één vrijheidsgraad, maar ook dan moet de rotatie nauwkeurig worden gemeten. Zulke systemen werken namelijk vaak met borstelloze of brushless motoren. Dat soort motoren willen bij de opstart precies weten waar de spoel zich bevindt ten opzichte van de magneten. Zo kunnen ze de aansturing goed inregelen. Daar heb je dus een absolute positie voor nodig.”

Daarnaast zijn steeds meer Nederlandse bedrijven bezig met een combinatie van agv’s en robots. Sean ziet dat bedrijven het systeem dan zelf bouwen: “Ze hebben iets speciaals nodig. Een kant-en-klaar systeem sluit daar niet op aan. Vaak hebben ze de capaciteit om een systeem te maken al in huis, waardoor het ook kostentechnisch gunstiger is.”

Oplossing voor rotaties

Bij systemen zoals robots heb je meestal te maken met veel rotaties. In die gevallen kan een holle-asencoder de uitkomst zijn. “Dat zijn ringvormige encoders met een open binnenwerk. De kabels voor datasignalen en voeding trek je dan door de binnenkant van het systeem”, vertelt Sean.

Holle-asencoders bestaan uit twee delen: een zender en een ontvanger die contactloos van elkaar kunnen ronddraaien. Ram ziet daarin een tweede voordeel: “Omdat de delen elkaar niet raken, slijten de onderdelen niet. In traditionele absolute encoders met assen en lagers is dat wel het geval.”

Voor- en nadelen van absolute encoders

Als het gaat om absolute encoders, zijn er heel wat varianten en technologieën op de markt. Allemaal werken ze net even anders. Ieder heeft zo hun eigen voor- en nadelen.

In grote lijnen zit het zo: één van de encoderonderdelen heeft elektronica aan boord en genereert een veld. Dat veld kan magnetisch-inductief, elektrisch-capacitief of optisch zijn. Het andere deel van de encoder is passief en beïnvloedt dat veld. Die verstoring wordt gemeten en geeft informatie over de hoekverdraaiing.

Het passieve encoderdeel heeft namelijk een patroon. Dat patroon heeft over de hele 360 graden een unieke codering en dus een unieke verstoring. Hierdoor weet het systeem altijd in welke hoek de encoder staat.

Gradaties van nauwkeurigheid

Hoe nauwkeurig encoders zijn, verschilt per technologie en merk weet Sean: “Bij de integratie van inductive encoders, kiezen we vaak voor Zettlex van Celera Motion. Daarmee meet je ongeveer 0,01 graden nauwkeurig. Als we werken met capacitieve encoders, kiezen we vaak voor Netzer. Die halen maar liefst 0,005 graden.

Dan is er nog een derde encodertype, namelijk optische technologie. “Optische encoders van Celera van MicroE halen een nauwkeurigheid die vergelijkbaar is met capacitieve encoders”, weet Ram.

Sean benadrukt dat het niet alleen gaat om precisie. “Er zijn meer factoren die een rol spelen. Uiteindelijk bepaalt de applicatie welke technologie het beste past.”

Wanneer kies je welke encoder?

De omgevingscondities spelen een grote rol bij de keuze van jouw encodertype. “Heb jij te maken met een schone omgeving? En is de encoder zo ingebouwd dat er geen vuil bij kan komen? Dan kan een optische encoder een prima oplossing zijn. Zo’n encoder is licht, relatief goedkoop en haalt hoge prestaties”, vertelt Sean.

Als er vervuiling zoals stof in het spel is, is een optische encoder niet geschikt.
“Bij minder schone toepassingen kom je vaak uit bij een capacitieve encoder van Netzer”, aldus Ram.

Daarbij is capacitieve technologie weer gevoelig voor vocht. Vochtdeeltjes kunnen namelijk de capaciteit verstoren. Daarom kiest Ram in vochtige omgevingen meestal voor inductieve encoders: “Die zijn bijvoorbeeld zelfs geschikt voor een op afstand bestuurbare onderzeeër die zich 500 meter onder water bevindt.”

Kalibratie

Waar moet je op letten bij de integratie van absolutie encoders? “Zo’n encoder bestaat uit twee losse delen die je – ten opzichte van elkaar – juist moet positioneren. Hoe nauwkeurig je ook te werk gaat, een menselijk fout is zo gemaakt”, aldus Ram.

“Voor de luchtspleet en de niet-excentriciteit van de ringen moet je denken aan een nauwkeurigheid van een tiende millimeter. Voor veel bedrijven zijn dat bekende specificaties. Sommige partners zoals Netzer helpen je door een kalibratierun in te bouwen. De twee delen tasten elkaars positie af en zo corrigeer je relatief eenvoudig eventuele inbouwfouten.”

Montage dichtbij motoren

Over het algemeen zitten encoders diep in een machine verwerkt, dichtbij motoren. Wat is de invloed van de sterke magnetische velden van motoren op de encodermeting?

“Alle technologieën zijn ongevoelig voor stoorvelden van buitenaf. Dat zit zo: ontwikkelaars moduleren het signaal tussen de twee delen slim en kozen voor verschillende frequenties. Storingen door magnetische velden van buitenaf zijn hierdoor verleden tijd.”, legt Sean uit.

Daarbij zijn de encoders heel plat en licht van gewicht. “Dat maakt deze technologie zeer geschikt voor robots met hoge versnellingen, waar elke gram telt.”

Vergelijk optical, inductive en capacatieve encoders

Iedere encoderfamilie heeft zijn eigen voor- en nadelen. Denk hierbij aan eigenschappen zoals resolutie, nauwkeurigheid en de gevoeligheid voor vervuiling. Dat zijn nou net de eigenschappen dat een sensortechnologie wel óf niet geschikt maakt voor jouw toepassing. Wanneer gebruik je welke encoder?

Met deze infographic vergelijk je optical, inductive en capacatieve encoders.

Dit artikel verscheen in Mechatronica & Machinebouw nr.3 2021 en is geschreven door Alexander Pil

Als je wil werken volgens hoge kwaliteitsnormen, is ISO 9001 soms niet voldoende. Daarom stelde de automotive-branche IATF 16949 op. Met deze kwaliteitsnorm ontwikkel je een betrouwbaar een duurzaam eindproduct.

Automotive-bedrijven werken graag met producenten die werken volgens IATF-normen. Zo vormde in 2009 de samenwerking met DAF voor Sentech de aanleiding om zo’n IATF-certificaat te bemachtigen.

Certificering

In 2021 kwam IATF met wijzigingen in de norm. Hierdoor besloot Sentech om wél te blijven werken volgens de norm, maar de certificering niet te verlengen.

Daarom vervalt – na twaalf jaar – op 9 juli 2021 onze IATF-certificering. Als klanten opnieuw IATF-certificatie eisen, bespreken wij de mogelijkheid om ons opnieuw te certificeren.

Kwaliteit bewaken met hoge kwaliteitsnormen

De core tools en processen – afkomstig uit de IATF-certificering – zijn na twaalf jaar verweven in onze werkwijze. In 5 fases brengen wij risico’s tijdig in kaart en maken ze beheersbaar. Zo waarborgen wij de kwaliteit van het eindproduct. Na het niet verlengen van de certificering blijven wij werken volgens deze hoge kwaliteitsnormen.

Ook het continu ontwikkelen en optimaliseren van onze processen en de ontwikkeling van onze medewerkers blijft een belangrijk thema. Dat doen we naast onze ISO 9001-certificering, die van kracht blijft.

Hoe ziet werken volgens de normen van IATF 16949 eruit?

Voor industrieën zoals automotive is ISO 9001 niet voldoende. Zij gaan een stap verder en werken met IATF 16949.

Deze hoge kwaliteitsnorm zorgt ook in jouw markt voor een betrouwbaar en duurzaam eindproduct. Daarbij pas je het proces volledig aan op jouw kwaliteitsbehoefte.

Ontdek wat IATF inhoudt en hoe je dit toepast op jouw project.

Met lidar kunnen zelfrijdende voertuigen, zoals AGV’s, de omgeving in kaart brengen. Ze scannen met lichtpulsen. Ondanks de eenvoud van deze optische sensortechnologie, blijft de techniek prijzig. Ontwikkelaars innoveren om autonoom rijden betaalbaarder, compacter en betrouwbaarder te maken. Dit maakt dit type vervoer toegankelijker voor consumenten en b2b-markten.

Betaalbare alternatieven betreden de markt, zoals solid-state lidar. Afhankelijk van de gewenste resolutie, bepaal je of jouw applicatie vraagt om een eenvoudige of een high-end lidarsensor. Bovendien is alleen een sensor niet voldoende om autonoom te rijden. Voor een betrouwbare meting moet je meerdere technieken combineren.

Werking van lidar

Zoals radar werkt op basis van radargolven, maakt lidar gebruik van lichtpulsen. Wanneer lichtpulsen objecten of oppervlaktes bereiken, vangen detectoren deze reflectie op. Het systeem berekent hoe lang ze erover hebben gedaan om van de laser, via het object, naar de sensor te komen. Dit wordt omgezet naar de afstand. Alle afstanden samen vormen een gedetailleerde puntenwolk van de omgeving.

Wat bepaalt de prijs van autonome voortuigen?

Zelfrijdende auto’s, zoals Waymo’s van Google, rijden autonoom dankzij lidar. De daken van deze voertuigen zijn voorzien van een opvallende verhoging. Hier is de lidarsensor in verwerkt, waarmee de auto zijn omgeving in kaart brengt. Voor autodesigners is het een uitdaging om de techniek onopvallend te verwerken in het design.

Deze lidars zijn scannende elektromechanische systemen, die bestaan uit veel bewegende onderdelen. Dit maakt ze moeilijk te produceren en te verkleinen, waardoor de prijs nauwelijks daalt.

Bij Velodyne betaal je 75.000 dollar voor een lidar-module. Ook voor eenvoudigere technieken betaal je duizenden dollars. Naast deze sensortechnologie, is er meer nodig om een voertuig autonoom te laten rijden. De totale prijs loopt snel op tot 100.000 euro.

Oorspronkelijk is Lidar ontstaan uit de woorden ‘licht’ en ‘radar’. Inmiddels is het een afkorting van ‘light imaging, detection and ranging’.

Betaalbaar alternatief voor lidar

Solid-state lidar is een kleiner en betaalbaarder alternatief. In plaats van gecollideerde bundels, werkt deze techniek met brede lichtflitsen. Een solid-state laser schiet pulsen, die via een diffuser over een hoek van 9 tot 120 graden worden verspreid.

Het bereik van solid-state lidar is kleiner dan van scannende lidars. Maar ze zijn ook een stuk lager van prijs. Bij het Canadese LeddarTech ligt de prijs voor een flash-lidar module rond de paar honderd dollar. Bovendien zijn ze veel kleiner en robuuster. Dit maakt ze eenvoudig en betaalbaar te verwerken in voertuigen.

Tegenover flash, brengt scanning lidar enkele voordelen met zich mee. “Als je een hoge resolutie nodig hebt, moet je naar high-end lidarsensoren”, licht Marco Leeggangers, Operations Director van Sentech toe. “Bovendien halen scanning lidars die hogere resolutie over hun hele blikveld 360 graden.”

Bereik en kijkhoek aanpassen

Over de frequentie en intensiteit van de laserpulsen zijn lidarfabrikanten niet transparant. “Tijdens de ontwerpfase kun je ermee spelen, om het bereik of de kijkhoek van de lidar aan te passen”, verteld Olivier Gernier-Lafond van LeddarTech. “Met onze software kunnen gebruikers verschillende parameters aanpassen om het bereik en de updatefrequentie te kiezen. Daarmee onderscheiden we onszelf van de concurrentie.”

Gernier-Lafond vult aan: “De golflengte van de laser is ongeveer 905 nm (nanometer). Veel concurrenten zitten boven de 1.000 nanometer. Hoewel lasers rond 1550 nm krachtiger zijn, zijn optische componenten in ons golflengtegebied betaalbaarder, robuuster en betrouwbaarder. Daardoor kunnen we goedkopere lidarsystemen leveren. Door onze geavanceerde signaalverwerkingsalgoritmes, halen we toch dezelfde prestaties als de concurrentie.”

Ruisonderdrukking bij regen en sneeuw

Metingen van lidarsensoren moeten vertaald worden naar bruikbare data: het perceptieplatform dat objecten herkent en classificeert. “Juist in die vertaalslag is LeddarTech ijzersterk’, vertelt Leeggangers. ‘De Canadese signaalverwerkingssoftware is zeer goed in ruisonderdrukking. Zelfs ’s nachts, met regen en met sneeuw levert dat betrouwbare resultaten op.”

Alle detectietechnologieën hebben hun voordelen en beperkingen. Lidar meet in alle lichtcondities heel nauwkeurig de afstanden. Bovendien kan deze techniek prima overweg met zowel stilstaande als bewegende objecten. “Onze off-the-shelf systemen halen een precisie van 5 cm, met een herhaalnauwkeurigheid van 6 mm”, aldus Vincent Racine, productmanager bij LeddarTech.

Objecten op grote afstand detecteren

De reflectiviteit van een object heeft invloed op de detectie-afstand, oftewel het zichtveld. Zo worden voetgangers met een reflectiviteit van 10 procent, tot 200 meter ‘gezien’ door lidars van LeddarTech. Objecten met een hogere reflectiviteit, zoals nummerborden, worden op nog grotere afstand waargenomen. Dit werd succesvol gedemonstreerd tijdens CES 2019.

Naast reflectiviteit, is het zichtveld ook afhankelijk van de intensiteit van de laser. Hoe meer vermogen, hoe groter het zichtveld. Er zijn grenzen voor het verhogen van de laser intensiteit. Omdat lasers in openbare omgeving worden gebruikt, en geen voorbijgangers mag verblinden.

Racine voegt toe: “We hebben veiligheid hoog in het vaandel staan. Daarnaast voldoen we aan de strikte wetgeving voor gepulste lasers. Met onze software zorgen we ervoor dat we binnen die grenzen de optimale prestaties halen.”

Combineren van technologieën

Experts zijn het erover eens dat je geen volledig autonoom voertuig kunt bouwen zonder Lidar. “Maar het lukt nooit met één enkele sensorsoort”, benadruk Leeggangers. “Lidar moet je combineren met camera’s, gps en andere technologieën. Alleen dan krijg je een betrouwbare meting.”

Toepassingsgebieden

Omdat geheel autonome auto’s voorlopig nog vooral onderzoeksobjecten zijn, kijkt Leeggangers vooruit. “De markt voor autonome voortuigen is booming. Denk aan de Tweede Maasvlakte waar wagentjes op een afgesloten terrein zelfstandig rondrijden. Ook in gecontroleerde omgevingen zoals grote magazijnen en in de agro zie je steeds meer AGV’s.”

In veel mobiele toepassingen liggen er volop kansen voor solid-state lidar. “Maar je kunt de technologie ook prima gebruiken om bijvoorbeeld bij een rijbaanafsluiting te detecteren of automobilisten tijdig van weghelft veranderen.’

Innoveren met lidar

Momenteel werkt LeddarTech aan een aantal innovaties, waaronder verschillende 3d-varianten. “We zijn gestart met 2d-lidars. Die zijn prima voor bijvoorbeeld simpele botsingdetectie”, vertelt Racine. “Met 3d-lidar kun je meer zien en makkelijker objecten herkennen. Die technologie is nu volop in ontwikkeling om te kunnen voldoen aan de eisen van automotive en ander mobiliteitstoepassingen, zoals autonome shuttles en robottaxi’s.”

Later op de planning staan long-range en high-definition 3d-lidars. “Die systeemchips zijn gebaseerd op mems-technologie. Hoewel daar bewegende onderdelen inzitten, kun je ze toch als solid-state-componenten indelen. Ook omdat hun afmetingen en robuustheid ze bestand maken tegen schokken en trillingen”, aldus Racine.

Samenwerking voor succesvolle integratie

Een paar jaar geleden signaleerde Sentech de opkomst van lidartechnologie. De markt was toen nog niet klaar voor high-end scannende sensoren. Dus er werd gezocht naar een alternatief. In 2016 ontdekte zij solid-state lidars van LeddarTech.

“LeddarTech zocht een partij die klanten op een hoog niveau kon ondersteunen. Vooral tijdens de ontwikkeling en integratie”, vertelt Olivier Gernier-Lafond, distributienetwerkmanager bij LeddarTech. “We hebben gespecialiseerde partners in onder andere Duitsland, Frankrijk en Azie. Nederland heeft een dynamische markt met veel innovatieve bedrijven waar wij onszelf mee willen verbinden.”

Marco Leeggangers van Sentech voegt hieraan toe: “Lidars zijn geen simpele systemen. Je moet ze altijd integreren met andere hardware en software. Er komt enorm veel data uit die je met ingewikkelde algoritmes moet vertalen naar bruikbare informatie. Sentech kan daarbij helpen. We kunnen ook adviseren over de positie van de sensoren en welke beelden dat oplevert. Daar vallen we regelmatig terug op onze ervaring met radar, omdat de technologieën en de toepassingen vergelijkbaar zijn.”

Ontdek de mogelijkheden van lidar

Waar begin je bij de integratie van lidar? Er zijn namelijk verschillende lidar-technologieën op de markt. De snelheid van het voertuig en de reflectiviteit van omgevingsobjecten bepalen het vereiste zichtveld. En dus welke techniek nodig is om jouw voertuig veilig autonoom te laten rijden.

Op 25 maart 2022 neemt Smile Invest een meerderheidsbelang in Sentech. Om de groeiambities en lange termijn doelstellingen te realiseren heeft Sentech vorig jaar verkennende gesprekken gevoerd met verscheidene financiële partners. Na een zorgvuldig selectie- en onderzoeksproces is besloten om met Smile Invest te gaan samenwerken.

Sentech is in 2000 opgericht door Marcel Figge en telt inmiddels meer dan 60 medewerkers. De sensoroplossingen van Sentech vinden wereldwijd hun weg in toepassingen binnen de halfgeleiderindustrie, automotive, healthcare en agromarkt. Door de opkomst van innovaties zoals zelfrijdende voertuigen, internet of things en kunstmatige intelligentie blijft de sensormarkt naar verwachting de komende jaren nog sterk groeien.

Commercieel Directeur Marco Leeggangers en Operationeel Directeur Hermen Kobus zullen als tweekoppig bestuur de dagelijkse leiding van Sentech op zich nemen. Oprichter Marcel Figge zal zich verder ontfermen over strategische lange termijn projecten. Marcel Figge: “Met Smile Invest halen we een partner aan boord die niet alleen het benodigde netwerk, kapitaal en technische kennis heeft, maar ook 100% aansluit bij onze visie om op een transparante manier lange termijn waarde te creëren voor onze klanten. De komst van Smile in de aandeelhoudersstructuur komt op een moment dat we toe zijn aan de volgende grote stap. We zullen met de nieuwe middelen en kennis gaan investeren in het opbouwen van een degelijke footprint buiten Nederland, en het verder professionaliseren van de operationele faciliteiten.”

Marco Leeggangers en Hermen Kobus voegen toe: “De afgelopen jaren zijn wij als managers actief betrokken geweest bij de bouw van het fundament. Nu mogen we in onze nieuwe rol zelf de lijnen uitzetten om een toonaangevende leverancier te worden van geïntegreerde sensoroplossingen in Noordwest-Europa, en van Sentech een nog sterkere onderneming te maken. Dit voelt voor ons als een logische stap, maar het blijft een nieuw hoofdstuk en daarom vinden we het prettig om met Smile Invest een ervaren partner binnen te halen die ons helpt door de volgende fase te navigeren.”

Ad Notenboom en Bart Cauberghe, partners van Smile Invest: “Sentech is voor ons het schoolvoorbeeld van een Nederlandse hoogtechnologische parel met een unieke positie in de markt. De professionaliteit van de organisatie, kwaliteit van de oplossingen en hoge klanttevredenheid zijn van een niveau dat past bij een onderneming die typisch al een paar jaar verder is. Het technisch innovatief profiel, samen met de sterke groeiambitie van Sentech, passen precies binnen onze investeringsfocus. Wij zullen Sentech ondersteunen bij deze ambities en zien dat de onderneming perfect geëquipeerd is voor zowel organische als anorganische groei van de activiteiten.”

Over Smile Invest

Smile Invest (Smart Money for Innovation Leaders) is een Europese evergreen investeringsmaatschappij met €350 miljoen kapitaal onder beheer, gefinancierd door 40 ondernemende families met een langetermijnfocus op innovatieve groeibedrijven. Smile Invest richt zicht op bedrijven rondom drie investeringsthema’s: digitalisering, gezondheid en duurzaamheid. Vanuit de kantoren in Den Haag en Leuven ondersteunt het team ambitieuze ondernemers en managers in het realiseren van hun groeiplannen.

Het dragen van mondkapjes leidt niet tot meer risicogedrag en eenrichtingsverkeer blijkt effectief. Ook werkt het gebruik van een Social Distancing Sensor (SDS) bij een goede instructie. Dit blijkt uit een recent experimenteel gedragsonderzoek met real time tracing door het Smart Distance Lab. Technologiebedrijf Sentech brengt daarom de Social Distancing Sensor (SDS) op de markt.

In het Smart Distance Lab, een initiatief van de Universtiteit van Amsterdam, werd met camera’s en sensoren gemeten hoeveel afstand mensen van elkaar hielden. Hierbij vergeleken de onderzoekers verschillende interventies met elkaar.

Sensor

Het gebruik van de Social Distancing Sensor leidt tot minder contacten dan wanneer bezoekers geen sensor dragen. Deze tag geeft direct feedback op het gedrag. Uit het onderzoek komt ook naar voren dat deze interventie duidelijk en consistent aan bezoekers moet worden uitgelegd. Mensen moeten het ook even kunnen uitproberen.

De Social Distancing Sensor geeft bijvoorbeeld medewerkers een waarschuwingssignaal als zij binnen 1,5 meter van een collega met zo’n tag komen. Er is keuze uit verschillende soorten signalen: trilling, geluid en/of licht. De SDS maakt niet alleen kantooromgevingen veiliger. Ook evenement- en productielocaties, magazijnen en bouwplaatsen hebben baat bij zo’n oplossing.

Mondkapjes en looprichting

Het dragen van mondkapjes leidt niet tot extra contacten. Bezoekers met een mondkapje voelden zich meer beschermd dan bezoekers zonder mondkapje. Daarnaast leidt een eenrichting route tot minder contacten dan vrije richting. De verdeling van het aantal contacten dat een bezoeker mogelijk besmet is daarbij gunstiger.

Betrouwbaarheid

Overigens zijn er meer systemen die een waarschuwing geven om 1,5 meter afstand van elkaar te houden. De CoronaMelder-app laat je zelfs weten als je bij een besmet persoon in de buurt bent geweest. De meting door die app gebeurt via Bluetooth, wat niet 100% betrouwbaar is. “Of je een telefoon in je broekzak hebt, maakt daarbij ook uit”, zei Ron Roozendaal eerder tegen NOS. Hij is Chief Information Officer van het ministerie van Volksgezondheid.

De CoronaMelder geeft nu circa 10.000 meldingen per dag af, ook op meer dan anderhalve meter. Hoe betrouwbaar is de meting dan? De noodzaak van een systeem dat wel nauwkeurig is, wordt groter met het stijgende aantal Corona-infecties.

De technologie ultra wideband (UWB) wordt in de Social Distancing Sensor toegepast. Die kun je in je zak stoppen of om je nek hangen. De afstandsmeting blijft daarbij volledig overeind. De meetwaarden zijn veel nauwkeuriger en betrouwbaarder dan bijvoorbeeld Bluetooth. Sensorspecialist Rob Pieters van Sentech: “Er wordt twee keer per seconden gemeten met de snelheid van het licht, met een nauwkeurigheid van centimeters. Je weet het meteen als je te dicht bij iemand in de buurt bent.”

Sentech is bezig met het verder ontwikkelen van de sensorsoftware, in samenwerking met Focus Technologies. Zo kan er straks ook gemeten worden hoelang mensen met elkaar in contact zijn geweest, op welke tijd dat is gebeurd en waar. Een dergelijke tijdmeting is interessant voor bron- en contactonderzoek. “De GGD in Breda heeft bijvoorbeeld al sensoren afgenomen. Zij hebben veel medewerkers die onder hoge druk werken en minimaal 1,5 meter afstand houden is dan lastig”, zegt Pieters.

Beste manier om een event te organiseren

“Grotere evenementen kunnen veilig zijn, mits zorgvuldig opgezet”, aldus de onderzoekers van het Smart Distance Lab. De 1,5 meter-regel heeft wel een specificatie van tijdsduur nodig. “Met de specificatie ‘meer dan 20 seconden’ meten we in een hoek met goede doorstroom geen contacten. Dit is belangrijk in de communicatie van politici naar burgers.”

Op basis van de eerste resultaten is het onderzoekadvies dat je een evenement het beste organiseert door het toepassen van wegbewijzering, en wel één richting op. “Je kan ook gebruikmaken van een sensor, welke de bezoekers informeert over of het ze lukt om de afstand te houden”, zegt het Smart Distance Lab. Hierbij is het cruciaal om goed aan de bezoekers uit te leggen hoe de Social Distancing Sensor werkt. Ze moeten weten wat er van ze verwacht wordt wanneer deze afgaat.

“Het zou fantastisch zijn als we daar vervolgens een beloning aan kunnen koppelen; dat de bezoeker met de minste overtredingen iets krijgt (red. een drankje, toegangskaartje). We weten dat belonen veel beter werkt dan straffen. Door het op zo’n manier te koppelen aan gedrag kunnen we social distancing stimuleren”, besluiten de onderzoekers.

Frank Wijnveld, Crowd Management Exepert bij Event Safety Institute, onderstreept dit. Dat doet hij in deze video: